Een meerderheid van de Tweede Kamer wil dat rijksambtenaren van het ministerie van Onderwijs die door bezuinigingen hun baan verliezen, zich vrijwillig kunnen laten omscholen tot leraar of docent. De VVD legt het kabinet donderdag de vraag voor om daarvoor een plan te maken. Het voorstel krijgt volgens de partij steun van coalitiepartijen D66 en CDA en van oppositiepartijen JA21 en 50Plus.
Voorstel gekoppeld aan krimp van het Rijk
Aanleiding is het voornemen van het kabinet om de komende negen jaar 25.000 banen bij het Rijk te schrappen. Staatssecretaris Van der Burg voor Slagvaardige Overheid maakte eind oktober bekend dat in 2035 ongeveer 16 procent van circa 160.000 voltijdsambtenaren moet zijn verdwenen. De VVD wil een deel van de medewerkers van het ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap (OCW) een andere route bieden.
Volgens de partij beschikken deze ambtenaren over veel kennis van het onderwijs en hebben zij vaak een sterke betrokkenheid bij het onderwerp. Zij zouden op kosten van de overheid een opleiding kunnen volgen en bijvoorbeeld één vaste dag per week kunnen besteden aan hun omscholing. De overstap zou vrijwillig moeten zijn. Daarmee wil de VVD de personele gevolgen van de bezuinigingen verbinden aan een tweede landelijke opgave: het tekort aan leraren en docenten.
"De aangekondigde bezuinigingen zijn een mooie kans om deze bevlogen mensen op kosten van de overheid vrijwillig te laten omscholen naar een baan in het onderwijs."
Overstap naar school is niet vanzelfsprekend
De gedachte achter het plan is dat medewerkers van OCW al vertrouwd zijn met onderwijsbeleid en de werking van het stelsel. Dat kan een overstap naar een school eenvoudiger maken dan voor mensen zonder ervaring in de sector. Tegelijkertijd betekent kennis van onderwijsbeleid niet automatisch dat iemand beschikt over de pedagogische en didactische vaardigheden die nodig zijn voor de klas.
Een eerdere poging om rijksambtenaren naar het onderwijs te begeleiden, leverde weinig op. In 2008 begon een proef waarbij vijftig rijksambtenaren ondersteuning zouden krijgen bij een overstap naar een middelbare school. Deelnemers kregen een introductieperiode en een opleiding. Ook kon een eventuele salarisachteruitgang enkele jaren worden aangevuld.
De Sociaal-Economische Raad concludeerde in een rapport uit 2011 dat het project geen succes was. Scholen bleken terughoudend tegenover zij-instromers die volgens de evaluatie te weinig pedagogische ervaring hadden. Ook de mogelijke daling van het salaris vormde een belangrijke belemmering. Daarnaast waren de ambtenaren huiverig om hun vaste baan op het ministerie op te geven.
Lessen uit eerdere proef
Die voorgeschiedenis maakt duidelijk dat een nieuw omscholingsplan meer nodig heeft dan alleen een opleiding en financiële compensatie. De Kamer zal moeten bepalen hoe deelnemers worden begeleid, welke bevoegdheden zij moeten behalen en onder welke voorwaarden scholen hen kunnen aannemen. Uit de eerdere proef blijkt bovendien dat de belangen van kandidaat-leraren en scholen niet vanzelf samenvallen.
| Onderdeel | Gegevens |
|---|---|
| Voorgenomen krimp Rijk | 25.000 banen in negen jaar |
| Aandeel ambtenaren in 2035 | Ongeveer 16 procent van circa 160.000 |
| Eerdere proef | 50 rijksambtenaren, gestart in 2008 |
| Evaluatie | SER-rapport uit 2011 |
De voorgestelde omscholing is daarmee geen directe oplossing voor het lerarentekort. Eerst moet duidelijk worden hoeveel OCW-medewerkers belangstelling hebben, welke vakken zij kunnen geven en hoe snel zij inzetbaar kunnen worden. Ook is nog niet bekend hoe het kabinet het plan precies zou moeten uitvoeren. De VVD vraagt het kabinet nu om die mogelijkheden uit te werken.
- De omscholing moet vrijwillig plaatsvinden.
- Een wekelijkse studiedag wordt genoemd als mogelijkheid.
- Een eerdere vergelijkbare proef liep volgens de SER uit op een teleurstelling.
De steun van meerdere partijen geeft het voorstel een brede politieke basis. Of dat ook leidt tot een werkbare regeling, hangt af van de uitwerking en van de bereidheid van scholen om voormalige rijksambtenaren als zij-instromer te begeleiden.
