Voorstel om huiswerk af te schaffen
Het afschaffen van huiswerk in het basisonderwijs kan volgens Daniël Ponsen, directeur Onderwijs & Professionalisering bij researchED Nederland, bijdragen aan een eerlijkere en evenwichtigere schooldag. In een recente column stelt hij dat kinderen na schooltijd niet vanzelfsprekend opnieuw aan opdrachten hoeven te werken. Die tijd kan volgens hem ook worden gebruikt om te spelen, te sporten, te lezen of uit te rusten.
De aanleiding voor zijn pleidooi is onder meer de totale belasting van basisschoolleerlingen. Zij brengen volgens Ponsen al bijna evenveel uren door als een gemiddelde werkende Nederlander. Vanuit die redenering hoort de belangrijkste verantwoordelijkheid voor het leren bij de school en moet de lestijd zo worden benut dat aanvullend werk thuis niet noodzakelijk is.
Het voorstel raakt daarmee aan een terugkerende vraag in het onderwijs: waar eindigt de schooldag en hoeveel ruimte moeten kinderen daarna nog hebben voor andere activiteiten? Huiswerk kan rekenen op school voortzetten, maar kan ook de tijd beperken voor spel, sport, lezen en ontspanning. Ponsen vindt dat die activiteiten geen overbodige restpost van de dag zouden moeten zijn.
Niet ieder kind begint thuis met dezelfde mogelijkheden
Een tweede bezwaar betreft de omstandigheden waarin leerlingen hun opdrachten maken. Het ene kind kan volgens Ponsen terugvallen op ouders die helpen en beschikt over een rustige plek om te werken. Een ander kind moet de taak zelfstandig uitvoeren en heeft thuis mogelijk minder ondersteuning. Daardoor kan een opdracht die voor alle leerlingen hetzelfde lijkt, in de praktijk verschillende gevolgen hebben.
Volgens de redenering in de column kan huiswerk zo bestaande verschillen versterken in plaats van alleen extra oefening te bieden. De discussie gaat dan niet uitsluitend over de vraag of kinderen meer rekenen of lezen, maar ook over de mate waarin de thuissituatie invloed krijgt op schoolresultaten. Dat maakt de keuze voor huiswerk tot meer dan een organisatorische beslissing van een school.
- Voorstanders zien huiswerk als extra gelegenheid om lezen, spelling en tafels te oefenen.
- Zij noemen ook plannen, zelfstandig werken en verantwoordelijkheid nemen als mogelijke opbrengsten.
- Tegenstanders wijzen op de ongelijke ondersteuning en op de beperkte meerwaarde voor jonge leerlingen.
Voorstanders wijzen op oefenen en zelfstandigheid
Het afschaffen van huiswerk is niet vanzelfsprekend. Voorstanders vinden dat herhaling buiten de schooluren kan helpen om bepaalde lesstof beter te beheersen. Zij denken daarbij aan vaardigheden die door regelmatig oefenen kunnen worden versterkt, zoals lezen, spelling en het automatiseren van tafels.
Daarnaast kan huiswerk volgens deze opvatting kinderen laten kennismaken met plannen en zelfstandig werken. Leerlingen leren dan niet alleen een opdracht maken, maar ook hun tijd indelen en verantwoordelijkheid dragen voor een taak die niet direct onder toezicht van een leerkracht wordt uitgevoerd. Ook wordt geregeld aangevoerd dat huiswerk een voorbereiding kan zijn op de overstap naar de middelbare school.
Beperkt effect bij jonge leerlingen
Juist dat laatste argument trekt Ponsen in twijfel. Volgens hem moeten basisscholen niet vooral extra werk meegeven om leerlingen alvast aan de middelbare school te laten wennen. Goed onderwijs zou tijdens de reguliere schooltijd moeten worden aangeboden, zodat voorbereiding niet afhankelijk wordt van opdrachten in de avonduren.
De onderwijswetenschapper John Hattie zet eveneens vraagtekens bij de opbrengst van huiswerk in het basisonderwijs. Zijn conclusie, zoals aangehaald in de column, is dat huiswerk bij jonge kinderen slechts een beperkt effect op leerprestaties heeft. Daarmee is niet gezegd dat iedere thuisopdracht zonder waarde is, maar wel dat het veronderstelde voordeel niet vanzelfsprekend is.
| Argument voor huiswerk | Bezwaar tegen huiswerk |
|---|---|
| Extra oefening van basisvaardigheden | Beperkte invloed op prestaties bij jonge kinderen |
| Oefenen met plannen en zelfstandigheid | Niet iedere leerling krijgt thuis dezelfde hulp |
| Voorbereiding op de middelbare school | Minder tijd voor spelen, sport en rust |
Keuze met gevolgen voor school en thuis
De discussie vraagt scholen om niet alleen te kijken naar de opdracht zelf, maar ook naar het doel en de omstandigheden. Wanneer huiswerk wordt ingezet, is de vraag volgens de aangehaalde argumenten of het aantoonbaar bijdraagt aan het leren en of leerlingen de taak zonder ongelijke hindernissen kunnen uitvoeren. Wanneer het doel ook zelfstandigheid is, blijft bovendien de vraag of dat uitsluitend via werk thuis moet worden bereikt.
Een algemene conclusie over alle basisscholen volgt niet uit de column. Wel maakt het debat duidelijk dat huiswerk verschillende functies krijgt toegeschreven: oefenen, voorbereiden, leren plannen en contact tussen school en thuis. Daar staan tijdsdruk, verschillen tussen gezinnen en de beperkte bewezen opbrengst voor jonge kinderen tegenover. Daarmee blijft de kernvraag overeind: moet leren na schooltijd doorgaan, of hoort de basisschool die verantwoordelijkheid zoveel mogelijk binnen de lestijd te nemen?
