Extra ruimte nodig in gevangenissen
Gedetineerden kunnen voortaan in bepaalde gevallen maximaal vier weken eerder naar huis vanwege het tekort aan plaatsen in Nederlandse gevangenissen. Staatssecretaris Claudia van Bruggen (Justitie, D66) schrijft in een brief aan de Tweede Kamer dat zij deze mogelijkheid nu moet inzetten. De verruiming geldt voor mannelijke gevangenen met een opgelegde celstraf van hoogstens twee jaar.
Daarmee wordt de eerdere grens verdubbeld. Tot nu toe konden mannen met een straf van maximaal één jaar onder de regeling vallen. Daarnaast bestond al de mogelijkheid om gedetineerden twee weken voor het einde van hun straf vrij te laten. De nieuwe aanpak moet voorkomen dat de beschikbare capaciteit in de gevangenissen verder vastloopt.
| Groep | Nieuwe mogelijkheid |
|---|---|
| Mannen met maximaal twee jaar celstraf | Tot vier weken eerder naar huis |
| Vrouwen | Tot twee weken eerder naar huis |
| Mannen veroordeeld voor zeden- of ernstige geweldsmisdrijven | Uitgesloten van de verruiming |
Ook vrouwen vallen onder de regeling
De maatregel wordt niet beperkt tot mannelijke gedetineerden. Vrouwen kunnen voortaan eveneens tot twee weken eerder vertrekken. Volgens Van Bruggen is dat nodig omdat een deel van de plaatsen voor vrouwen is veranderd in afdelingen voor mannen. Daardoor is ook binnen de vrouwengevangenissen niet altijd voldoende ruimte beschikbaar.
De staatssecretaris schrijft dat het al een enkele keer is voorgekomen dat vrouwen daardoor op een politiebureau moesten blijven. Politiebureaus worden volgens haar inmiddels gebruikt als tijdelijke opvang voor de overvolle gevangenissen. Veroordeelden mogen daar maximaal tien dagen verblijven. De inzet van politiebureaus als noodoplossing laat zien dat de capaciteitsproblemen niet alleen binnen de penitentiaire inrichtingen spelen, maar ook gevolgen hebben voor de politie.
Voorkomen dat verdachten niet kunnen worden vastgehouden
Van Bruggen noemt de verruiming noodzakelijk omdat anders het risico ontstaat dat verdachten niet langer op een politiebureau kunnen worden vastgehouden. Daarmee raakt het cellentekort volgens haar de hele keten van opsporing, berechting en strafuitvoering. De beschikbare plaatsen moeten niet alleen worden gebruikt voor mensen die al zijn veroordeeld, maar ook voor verdachten die in afwachting van hun zaak vastzitten.
De maatregel stond al in het actieplan dat de staatssecretaris afgelopen zomer presenteerde tegen de structurele overbezetting in gevangenissen. Het plan bevatte verschillende oplossingen voor het tekort aan capaciteit. De optie om gedetineerden eerder naar huis te laten gaan was toen al genoemd, maar wordt nu daadwerkelijk uitgebreid omdat de druk verder is opgelopen.
- De verruiming geldt voor mannen met een gevangenisstraf tot twee jaar.
- Veroordeelden voor zedendelicten of ernstige geweldsmisdrijven vallen erbuiten.
- Voor vrouwen wordt vertrek tot twee weken vóór het einde van de straf mogelijk.
- De regeling blijft van kracht totdat de capaciteit het volgens het ministerie weer toelaat om haar af te bouwen.
Tijdelijke maatregel zonder einddatum
Hoe lang de verruimde regeling nodig blijft, is nog niet bekend. Een woordvoerder van de staatssecretaris kan daar geen termijn voor geven. In haar brief schrijft Van Bruggen dat de maatregel zodra dat mogelijk is weer wordt teruggebracht. Een concrete datum of voorwaarde voor die afbouw wordt niet genoemd.
"Een wrange boodschap voor onze maatschappij en in het bijzonder voor slachtoffers."
Met die woorden beschrijft Van Bruggen de keuze om mensen eerder vrij te laten. De regeling verandert niets aan de opgelegde straf, maar wel aan de periode waarin die in een gevangenis wordt uitgezeten. De staatssecretaris benadrukt in haar brief dat zij geen andere mogelijkheid ziet om de druk op de beschikbare plaatsen op korte termijn op te vangen. Voor slachtoffers kan het vervroegde vertrek van een dader daarom ingrijpend zijn, terwijl de overheid tegelijk moet voorkomen dat nieuwe verdachten niet meer kunnen worden vastgehouden.