แม่น้ำสายยังเป็นจุดเฝ้าระวัง
สถานการณ์คุณภาพน้ำในพื้นที่ชายแดนเชียงรายยังต้องติดตามอย่างใกล้ชิด หลังผลตรวจวิเคราะห์ครั้งที่ 23 พบสารหนูในแม่น้ำสาย อำเภอแม่สาย เกินเกณฑ์มาตรฐานทุกจุดตรวจวัด สะท้อนว่าปัญหาการปนเปื้อนยังไม่คลี่คลาย และจำเป็นต้องควบคุมทั้งแหล่งกำเนิดมลพิษ การใช้ประโยชน์จากน้ำ ตลอดจนผลกระทบต่อประชาชนที่อาศัยอยู่ริมลำน้ำอย่างต่อเนื่อง
กรมควบคุมมลพิษ กระทรวงทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อม เปิดเผยผลการติดตามคุณภาพน้ำผิวดินและการปนเปื้อนโลหะหนักในลุ่มน้ำภาคเหนือ โดยเก็บตัวอย่างระหว่างวันที่ 26-30 กันยายน พ.ศ. 2569 รวม 23 สถานี ในจังหวัดเชียงใหม่และเชียงราย การตรวจครั้งนี้มุ่งเฝ้าระวังความขุ่นผิดปกติและการสะสมของสารพิษในแหล่งน้ำธรรมชาติ รวมถึงลำน้ำสาขาที่เชื่อมโยงกับพื้นที่ชุมชนและภาคเกษตร
ค่าที่พบสูงสุด 0.017 มิลลิกรัมต่อลิตร
เกณฑ์มาตรฐานคุณภาพน้ำผิวดินกำหนดให้สารหนูมีค่าไม่เกิน 0.010 มิลลิกรัมต่อลิตร แต่ผลตรวจแม่น้ำสายพบค่าสูงกว่ากำหนดทั้ง 3 จุด ได้แก่ จุดตรวจบริเวณบ้านหัวฝาย ซึ่งตรวจพบสูงสุด 0.017 มิลลิกรัมต่อลิตร จุดตรวจบริเวณสะพานมิตรภาพข้ามแม่น้ำสายแห่งที่ 2 พบ 0.013 มิลลิกรัมต่อลิตร และจุดตรวจบริเวณบ้านป่าซางงามพบ 0.012 มิลลิกรัมต่อลิตร
| จุดตรวจ | บริเวณ | ค่าสารหนู |
|---|---|---|
| เอสเอศูนย์หนึ่ง | บ้านหัวฝาย อำเภอแม่สาย | ศูนย์จุดศูนย์หนึ่งเจ็ด มิลลิกรัมต่อลิตร |
| เอสเอศูนย์สอง | สะพานมิตรภาพข้ามแม่น้ำสายแห่งที่ 2 | ศูนย์จุดศูนย์หนึ่งสาม มิลลิกรัมต่อลิตร |
| เอสเอศูนย์สาม | บ้านป่าซางงาม อำเภอแม่สาย | ศูนย์จุดศูนย์หนึ่งสอง มิลลิกรัมต่อลิตร |
เมื่อเทียบกับค่ามาตรฐาน จุดบ้านหัวฝายมีค่าสารหนูสูงกว่าเกณฑ์อยู่ 0.007 มิลลิกรัมต่อลิตร ส่วนอีกสองจุดก็ยังสูงกว่าค่าที่กำหนดเช่นกัน การพบค่าผิดมาตรฐานต่อเนื่องในพื้นที่เดียวกันทำให้แม่น้ำสายถูกจัดเป็นพื้นที่ที่ต้องเฝ้าระวังอย่างเข้มงวด ทั้งในด้านคุณภาพน้ำและการสื่อสารข้อมูลให้ชุมชนรับทราบอย่างชัดเจน
แม่น้ำกกและแม่น้ำโขงยังอยู่ในเกณฑ์
ผลตรวจชุดเดียวกันระบุว่า แม่น้ำกก แม่น้ำโขง และลำน้ำสาขาที่เกี่ยวข้องยังอยู่ในเกณฑ์มาตรฐานความปลอดภัย ประเด็นดังกล่าวช่วยให้เห็นภาพว่าคุณภาพน้ำในแต่ละลุ่มน้ำมีความแตกต่างกัน ไม่ควรนำผลตรวจของแม่น้ำสายไปสรุปรวมกับแหล่งน้ำทุกแห่งในจังหวัด อย่างไรก็ตาม การที่แม่น้ำสายยังมีสารหนูเกินค่ามาตรฐานย่อมต้องใช้มาตรการเฉพาะพื้นที่และการตรวจติดตามที่ต่อเนื่อง
ความเสี่ยงไม่ได้จำกัดอยู่เฉพาะน้ำที่ใช้ดื่มหรือใช้ในครัวเรือนเท่านั้น รายงานระบุว่าเริ่มพบการปนเปื้อนในสัตว์น้ำจืดและข้าวที่ปลูกริมแม่น้ำ ซึ่งทำให้เกิดข้อกังวลต่อห่วงโซ่อาหารของชุมชนริมฝั่ง ประเด็นนี้มีความสำคัญต่อเศรษฐกิจท้องถิ่น เพราะชาวบ้านอาจต้องเพิ่มความระมัดระวังในการจับสัตว์น้ำ การใช้น้ำทำเกษตร และการนำผลผลิตไปบริโภคหรือจำหน่าย ขณะเดียวกันจำเป็นต้องมีข้อมูลตรวจสอบที่ชัดเจนเพื่อไม่ให้ประชาชนและผู้ประกอบการได้รับผลกระทบจากความไม่แน่นอน
ภาระซื้อน้ำสะอาดเพิ่มค่าใช้จ่าย
รายงานยังระบุถึงผลกระทบต่อค่าใช้จ่ายของครัวเรือน โดยประชาชนต้องซื้อน้ำดื่มสะอาดเพิ่มขึ้นถึงประมาณ 1,800 บาทต่อครัวเรือนต่อเดือน สำหรับครอบครัวในพื้นที่ที่ต้องพึ่งพาน้ำบรรจุภัณฑ์ ค่าใช้จ่ายดังกล่าวถือเป็นภาระที่สะสมต่อเนื่อง และกระทบกำลังซื้อของชุมชนโดยตรง โดยเฉพาะครัวเรือนที่มีรายได้จำกัดหรือมีสมาชิกจำนวนมาก
ในด้านสุขภาพ รายงานระบุว่าผลตรวจสุขภาพชาวบ้านพบการทำงานของตับและไทรอยด์เริ่มผิดปกติ รวมทั้งกล่าวถึงความเสี่ยงที่สารพิษจะเข้าสู่ร่างกายผ่านน้ำและอาหาร ทั้งนี้ข้อมูลดังกล่าวควรได้รับการติดตามโดยหน่วยงานสาธารณสุขอย่างเป็นระบบ ทั้งการตรวจยืนยัน การเฝ้าระวังกลุ่มเสี่ยง และการให้คำแนะนำที่ประชาชนปฏิบัติได้จริง โดยไม่ควรสรุปสาเหตุของความผิดปกติจากผลตรวจสิ่งแวดล้อมเพียงชุดเดียว
ปัญหาที่ต้องอาศัยความร่วมมือชายแดน
ด้วยลักษณะพื้นที่แม่น้ำสายที่เกี่ยวข้องกับแนวชายแดน การแก้ปัญหาไม่อาจพึ่งการควบคุมภายในจังหวัดเพียงด้านเดียว รัฐบาลเตรียมใช้เวทีระหว่างประเทศเจรจากับ สาธารณรัฐประชาธิปไตยประชาชนลาวและเมียนมา เพื่อหาทางลดมลพิษข้ามแดน พร้อมทั้งเพิ่มความเข้มงวดในการควบคุมเคมีภัณฑ์บริเวณชายแดน แนวทางดังกล่าวต้องดำเนินควบคู่กับการตรวจสอบแหล่งกำเนิด การแลกเปลี่ยนข้อมูล และการกำหนดมาตรการที่ตรวจสอบผลได้
สำหรับประชาชนในพื้นที่ ข้อมูลที่ควรติดตามเป็นอันดับแรกคือประกาศจากหน่วยงานรัฐเกี่ยวกับการใช้น้ำ การบริโภคสัตว์น้ำและผลผลิตริมแม่น้ำ ตลอดจนผลตรวจคุณภาพน้ำรอบใหม่ ขณะที่การแก้ปัญหาในระยะยาวควรครอบคลุมมาตรการสำคัญต่อไปนี้
- ตรวจคุณภาพน้ำและโลหะหนักอย่างสม่ำเสมอ พร้อมเปิดเผยผลแยกตามจุดตรวจ
- ติดตามสารปนเปื้อนในสัตว์น้ำ ดิน และผลผลิตทางการเกษตรริมแม่น้ำ
- จัดหาน้ำสะอาดให้ชุมชนและลดภาระค่าใช้จ่ายของครัวเรือนที่ได้รับผลกระทบ
- ประสานประเทศเพื่อนบ้านเพื่อตรวจสอบและตัดวงจรมลพิษข้ามแดน
ผลตรวจครั้งที่ 23 จึงไม่ใช่เพียงตัวเลขทางวิทยาศาสตร์ แต่เป็นสัญญาณที่เชื่อมโยงกับความปลอดภัยของประชาชน ต้นทุนการดำรงชีวิต และความเชื่อมั่นต่อผลผลิตของอำเภอแม่สาย การเผยแพร่ข้อมูลอย่างโปร่งใส การตรวจสอบที่ต่อเนื่อง และการช่วยเหลือชุมชนอย่างตรงจุด จะเป็นปัจจัยสำคัญในการลดผลกระทบทางเศรษฐกิจและฟื้นความมั่นใจต่อแหล่งน้ำของเชียงราย
