ราชบุรีชวนชุมชนลงคลองจับปลาหมอคางดำ แปรรูปต่อยอดเป็นปุ๋ยชีวภาพ

รวมแรงชุมชนสกัดปลารุกราน

ราชบุรีเปิดกิจกรรม “ลงแขก ลงคลอง” เพื่อรับมือการแพร่ระบาดของปลาหมอคางดำ โดยใช้พื้นที่หนองทอแพ หมู่ที่ ๔ ตำบลสามเรือน อำเภอเมืองราชบุรี เป็นจุดเริ่มต้นของการดำเนินงาน เมื่อวันที่ ๔ พฤศจิกายน พ.ศ. ๒๕๖๙ บรรยากาศตั้งแต่ช่วงเช้าคึกคัก ชาวบ้านนำเครื่องมือที่มีอยู่มาร่วมภารกิจ หวังช่วยลดจำนวนปลาชนิดนี้ในแหล่งน้ำของชุมชน และตั้งเป้าจับให้ได้รวม ๑ ตัน

โครงการดังกล่าวจัดโดยสำนักงานประมงจังหวัดราชบุรี โดยมีสำนักงานประมงจังหวัดสุพรรณบุรีและกาญจนบุรีเข้าร่วมสนับสนุนการปฏิบัติงาน พร้อมความร่วมมือจากองค์การบริหารส่วนตำบลสามเรือน ส่วนบริษัท ผลิตไฟฟ้าราชบุรี จำกัด สนับสนุนงบประมาณบางส่วนในการจัดกิจกรรม ความร่วมมือจากหลายฝ่ายทำให้การกำจัดปลาไม่จำกัดอยู่เพียงการปฏิบัติงานของเจ้าหน้าที่ แต่เปิดโอกาสให้คนในพื้นที่เข้ามามีบทบาทโดยตรง

ผู้จัดกิจกรรมเปิดรับชาวบ้านที่มีทักษะด้านการจับปลาเข้าร่วมงาน โดยกำหนดค่าตอบแทนรายวัน คนละ ๒๐๐ บาท และจ่ายเพิ่มตามปริมาณปลาหมอคางดำที่จับได้ในอัตรา กิโลกรัมละ ๕ บาท ปลาที่นำมาชั่งจะต้องผ่านการคัดแยกสัตว์น้ำชนิดอื่นออกก่อน เพื่อให้การคิดค่าตอบแทนเป็นไปตามน้ำหนักของปลาหมอคางดำโดยเฉพาะ

ใช้เครื่องมือพื้นบ้านทำงานร่วมกับเจ้าหน้าที่

ชาวบ้านที่ทราบข่าวทยอยเดินทางมายังหนองทอแพตั้งแต่เช้า หลายคนเตรียมอุปกรณ์จากครัวเรือนและเครื่องมือที่ใช้ในชีวิตประจำวัน เช่น ตาข่าย แห ตาคัด อุปกรณ์สำหรับเรือ และห่วงยาง ขณะที่เจ้าหน้าที่ประมงจากราชบุรี สุพรรณบุรี และกาญจนบุรี ลงพื้นที่ร่วมกับชุมชน การทำงานจึงอาศัยทั้งความรู้ของคนในพื้นที่และการสนับสนุนจากหน่วยงานที่เกี่ยวข้อง

ขั้นตอนการจับเริ่มจากการใช้เรือไล่ต้อนปลาตามแนวกอวัชพืช ให้เข้ามาใกล้ริมตลิ่ง จากนั้นชาวบ้านใช้แหหว่านและลากขึ้นมารวบรวมไว้ในภาชนะ ก่อนนำไปคัดแยกและชั่งน้ำหนัก ปลาที่จับได้มีหลายขนาด แม้จะพบปลาหมอคางดำเป็นส่วนใหญ่ แต่ยังมีปลานิลปะปนอยู่ด้วย ส่วนปลาชนิดอื่นพบเห็นไม่มากในการปฏิบัติงานครั้งนี้

จับแล้วนำไปใช้ประโยชน์ต่อ

หลังการชั่งน้ำหนัก ผู้เข้าร่วมกิจกรรมสามารถนำปลาที่จับได้กลับไปใช้ประโยชน์ได้ ส่วนผู้ที่ไม่ประสงค์นำกลับ สำนักงานประมงจังหวัดราชบุรีจะนำไปแจกจ่ายให้ชาวบ้านเพื่อประกอบอาหาร ขณะเดียวกันปลาตัวเล็กหรือส่วนที่เหลือจะส่งต่อให้สถานีพัฒนาที่ดินราชบุรีนำไปผลิตปุ๋ยหมักชีวภาพ แนวทางนี้ช่วยให้การกำจัดปลารุกรานไม่สิ้นสุดเพียงการนำออกจากแหล่งน้ำ แต่ยังเชื่อมโยงกับการใช้ประโยชน์ในชุมชน

นายหนูจันทร์ ศิริสุวรรณ์ ผู้อำนวยการสถานีพัฒนาที่ดินราชบุรี กล่าวว่า หน่วยงานนำปลาหมอคางดำไปหมักร่วมกับสารเร่งซุปเปอร์ พด. ๒ เพื่อทำน้ำหมักชีวภาพสำหรับใช้บำรุงพืช โดยเน้นให้เกษตรกรนำไปใช้กับพืชสวน พืชไร่ และพืชนา ซึ่งเป็นภาคการผลิตสำคัญของจังหวัด

“ลดต้นทุนการผลิตของเกษตรกร”

เจ้าหน้าที่ระบุว่า น้ำหมักจากปลามีกรดอะมิโน ซึ่งเป็นสารตั้งต้นที่เกี่ยวข้องกับการปลดปล่อยไนโตรเจนให้พืช จึงสามารถนำมาใช้เป็นวัตถุดิบต้นทุนต่ำในงานเกษตร และมีเป้าหมายช่วยลดภาระจากราคาปุ๋ยที่เพิ่มสูงขึ้น นอกจากนี้ยังระบุว่าน้ำหมักดังกล่าวใช้กับพืชได้หลายประเภท ไม่เป็นพิษต่อผู้บริโภคและเกษตรกร และช่วยปรับสภาพดินให้มีความเป็นกลางมากขึ้น

จากปัญหาแหล่งน้ำสู่ทางเลือกของเกษตรกร

ข้อมูลจากสถานีพัฒนาที่ดินราชบุรีระบุว่า น้ำหมักที่ได้สามารถเจือจางกับน้ำก่อนนำไปใช้ โดยมีตัวอย่างอัตราการใช้คือน้ำ ๒๐ ลิตร ผสมน้ำหมัก ๒๐ ซีซี การหมักหนึ่งถังจึงสามารถนำไปใช้ได้ในปริมาณมาก ส่วนชาวบ้านที่สนใจนำปลาหมอคางดำไปหมักเป็นปุ๋ย สามารถสอบถามรายละเอียดและแนวทางการดำเนินการจากหน่วยงานที่ร่วมโครงการ เพื่อให้การหมักเป็นไปอย่างเหมาะสม

กิจกรรมที่หนองทอแพจึงมีผลต่อชุมชนมากกว่าการจ้างจับปลาในระยะสั้น เพราะเปิดพื้นที่ให้ชาวบ้านใช้ความรู้และอุปกรณ์ของตนเองร่วมแก้ปัญหาแหล่งน้ำ ขณะเดียวกันผลผลิตจากปลาที่จับได้ยังถูกแบ่งออกเป็นทั้งอาหารและวัตถุดิบทำปุ๋ย ช่วยให้ทรัพยากรที่เคยสร้างผลกระทบต่อระบบนิเวศถูกนำกลับมาใช้ให้เกิดประโยชน์

การดำเนินงานครั้งนี้ยังสะท้อนบทบาทของความร่วมมือระหว่างจังหวัด โดยเจ้าหน้าที่จากราชบุรี สุพรรณบุรี และกาญจนบุรีลงพื้นที่ร่วมกัน ขณะที่องค์การบริหารส่วนตำบลสามเรือนและภาคเอกชนเข้ามาสนับสนุนการจัดกิจกรรม การมีชาวบ้านเข้าร่วมตั้งแต่ช่วงเช้าพร้อมเครื่องมือหลากหลาย ทำให้ภารกิจสามารถเข้าถึงพื้นที่ตามแนววัชพืชและริมตลิ่ง ซึ่งเป็นจุดที่ปลามักหลบซ่อน

สำหรับชุมชน การกำจัดปลาหมอคางดำควบคู่กับการคัดแยกและใช้ประโยชน์อย่างเหมาะสม ช่วยให้ภารกิจด้านสิ่งแวดล้อมเชื่อมโยงกับปากท้องของคนในพื้นที่ ทั้งรายได้จากการเข้าร่วมงาน อาหารที่นำกลับไปบริโภค และน้ำหมักชีวภาพที่มีเป้าหมายช่วยลดค่าใช้จ่ายด้านปัจจัยการผลิตของเกษตรกร จังหวัดราชบุรีจึงใช้กิจกรรม “ลงแขก ลงคลอง” เป็นอีกแนวทางระดมพลังชุมชนรับมือปัญหาปลาหมอคางดำอย่างเป็นรูปธรรม