Een olijfgroene jaknikker van circa vijf ton is deze week teruggeplaatst in Nieuw‑Schoonebeek en maakt voor het eerst in dertig jaar weer een wiegende beweging. De installatie staat in de tuin van dorpshuis De Dorpshoeve en werd door vrijwilligers en een hijskraan nauwkeurig op het eerder geplaatste onderstel gezet. Burgemeester Eric van Oosterhout zette de mechaniek in werking.
Aanpak en betrokkenen
De berging en het transport van het apparaat was een klein project van lokale initiatiefnemers. Een team van acht vrijwilligers haalde de jaknikker enkele jaren geleden uit Breda. Vervolgens stond het gevaarte ruim drie jaar op het terrein van loonbedrijf Wolken aan de Europaweg, voordat het naar het dorpshart werd verhuisd.
Een van de drijvende krachten achter het initiatief is Bennie Büter, oud‑medewerker van de Nederlandse Aardolie Maatschappij (NAM) met meer dan veertig dienstjaren. Hij omschrijft zichzelf als de aanstichter van de actie: ongeveer zeven jaar geleden vroeg hij aan Arjan Kolkman of er ergens nog een jaknikker te vinden was. Kolkman trad bij de werkzaamheden op als spreekstalmeester.
„Het is wel de kunst om het recht op de bok neer te zetten, mensen”,
zei Arjan Kolkman terwijl de hijskraan het toestel enkele centimeters boven het onderstel liet zweven. Rond de vijftig mensen zagen toe hoe de oliepomp zachtjes landde en vrijwilligers de bouten aandraaiden.
Herinnering aan het zwarte goud
De jaknikker keert terug niet als functionele installatie, maar als monument. In 1996 stopte de oliewinning in Zuidoost‑Drenthe, en sindsdien verdwenen veel van de mechanische pompen uit het landschap. Volgens Büter heeft de winning van olie en gas in de regio echter lange tijd veel banen en inkomsten opgeleverd en heeft Nieuw‑Schoonebeek daar direct van geprofiteerd.
In de omgeving van Schoonebeek zelf pronken nog enkele jaknikkers als industrieel erfgoed. In Nieuw‑Schoonebeek was na het sluiten van de oliekraan sprake van een kaalslag: de pompinstallaties werden ontmanteld en afgevoerd. Het terugplaatsen van dit exemplaar moet volgens de initiatiefnemers een tastbare herinnering vormen aan die periode.
Publieke belangstelling en formele ingebruikname
Bij het plaatsen waren ongeveer vijftig belangstellenden aanwezig, die het moment vaak met hun telefoon vastlegden. Nadat vrijwilligers de laatste aansluitingen hadden gemaakt, verzorgde burgemeester Van Oosterhout de formele start; daarna maakte de jaknikker zijn karakteristieke op‑en‑neer‑beweging.
Wat staat er nu precies?
| Kenmerk | Waarde / omschrijving |
|---|---|
| Gewicht | circa 5 ton |
| Transport en berging | Enkele jaren te Breda; ruim drie jaar bij loonbedrijf Wolken |
| Vrijwilligers | Team van acht personen |
Lokale betekenis en gevolgen
De terugkeer van de jaknikker is in eerste instantie symbolisch van aard. Voor bewoners en oud‑medewerkers van de NAM is het apparaat een herkenningspunt dat herinnert aan een tijd waarin het winnen van olie nauw verweven was met de regionale economie. Het initiatief laat ook zien dat lokale vrijwilligers en oud‑werknemers zich blijven inzetten voor het behoud van industrieel erfgoed.
- Het project is opgezet en uitgevoerd door een groep vrijwilligers en initiatiefnemers uit het dorp.
- Het toestel fungeert voortaan als monument en ontmoetingspunt bij De Dorpshoeve.
- Er is geen sprake van hervatte winning; het apparaat heeft uitsluitend een herinnerende functie.
De plaatsing roept bovendien vragen op over behoud en presentatie van industrieel erfgoed in landelijke gebieden. In de regio rond Schoonebeek zijn vergelijkbare voorbeelden bewaard gebleven; in Nieuw‑Schoonebeek ontbreekt(e) lange tijd een zichtbare herinnering. Door dit initiatief is dat beeld veranderd.
Of de jaknikker ook op langere termijn deel gaat uitmaken van georganiseerde rondleidingen of educatieve programma’s voor scholen, is nog niet aangekondigd. Wat wel vaststaat is dat het zware toestel nu zichtbaar is en opnieuw deel uitmaakt van het landschap: niet als werktuig, maar als monument voor een economisch bepalende periode in het dorp.
