Eeuwfeest met een onzekere blik vooruit
Chemelot bestaat honderd jaar, maar het jubileum in Limburg staat niet uitsluitend in het teken van terugkijken. De bedrijven op het chemische industriecomplex in Geleen maken zich zorgen over de positie van de Europese chemiesector. Volgens de leiding van het terrein is de periode waarin de chemie vrijwel vanzelf groeide voorbij. Internationale concurrentie, nieuwe productiecapaciteit buiten Europa en stilgelegde fabrieken zetten de toekomst van het complex onder druk.
De betekenis van Chemelot voor Limburg is groot. Wat begon op de locatie van de voormalige Staatsmijn Maurits, ontwikkelde zich in een eeuw tijd tot een van de grootste chemiecomplexen van Europa. Het terrein is uitgegroeid tot een belangrijk centrum voor werkgelegenheid en bedrijvigheid in de provincie. De huidige structuur verschilt sterk van die uit het verleden: waar het complex ooit volledig in handen was van DSM, zijn er inmiddels ongeveer 200 bedrijven actief met samen 60 fabrieken.
Van één eigenaar naar een netwerk van bedrijven
De ondernemingen op Chemelot werken nauw met elkaar samen. Reststromen van het ene bedrijf kunnen worden gebruikt als grondstof of brandstof door een ander bedrijf. Die onderlinge verbondenheid geldt al lange tijd als een van de sterke kanten van het terrein. Productie, energievoorziening en grondstoffen zijn er in een samenhangend systeem met elkaar verbonden.
Juist die verwevenheid kan volgens Chemelot-directeur Koos van Haasteren ook een kwetsbaarheid vormen. Wanneer één onderneming in problemen komt of haar productie moet beperken, kan dat gevolgen hebben voor andere bedrijven op het complex. De directeur spreekt daarom van een mogelijk domino-effect. De afzonderlijke fabrieken staan niet los van elkaar, waardoor de financiële of operationele problemen van één onderneming breder kunnen doorwerken.
"Als er een omvalt, kan dat een domino-effect hebben. Daarom moeten we heel hard werken om allemaal overeind te blijven", zegt Koos van Haasteren, directeur van Chemelot.
Concurrentie van buiten Europa
De zorgen worden vooral veroorzaakt door de internationale ontwikkelingen in de chemische industrie. Michel Wintraecken van de Vereniging van de Nederlandse Chemische Industrie wijst op grote aantallen nieuwe fabrieken die worden gebouwd in het Midden-Oosten, de Verenigde Staten en China. De producten uit die regio's komen vervolgens op de Europese markt terecht. Europese bedrijven krijgen daardoor te maken met concurrenten die volgens de brancheorganisatie de markt steeds sterker onder druk zetten.
"Het gaat heel slecht met de chemische industrie in Europa. We liggen onder druk van verschillende regio's. In het Midden-Oosten, Amerika en China worden grote aantallen nieuwe fabrieken gebouwd en die producten worden naar Europa geëxporteerd", waarschuwt Michel Wintraecken van de Vereniging van de Nederlandse Chemische Industrie.
De gevolgen daarvan zijn op Chemelot al zichtbaar. Een aantal ondernemingen kan de productie niet op maximale capaciteit uitvoeren. Sommige installaties zijn bovendien stilgelegd. In de berichtgeving wordt dat in verband gebracht met de bredere problemen in de Nederlandse en Europese chemiesector. Voor een complex dat juist op samenwerking en voortdurende productie is ingericht, raakt een lagere bezettingsgraad meerdere onderdelen van het geheel.
Wat er op het spel staat
De toekomstvraag gaat daarmee verder dan het voortbestaan van individuele fabrieken. Chemelot vormt een omvangrijk netwerk waarin bedrijven elkaar nodig hebben. Als de druk op de sector aanhoudt, kan niet alleen de productie veranderen, maar ook de samenhang waarop het terrein is opgebouwd. De waarschuwingen van de sectorleiding laten zien dat het eeuwfeest tegelijk een moment van bezinning is.
Voor Limburg draait de discussie om meer dan industriële cijfers. Chemelot is in de afgelopen eeuw verbonden geraakt met de economische ontwikkeling van de provincie. De overgang van de voormalige mijnlocatie naar een modern chemiecluster laat zien hoe sterk de regionale economie door grote industriële complexen kan worden gevormd. De huidige onzekerheid roept daarom de vraag op hoe die rol de komende decennia kan worden voortgezet.
Een congres in Maastricht
De komende dagen wordt tijdens een reeks terugblikken aandacht besteed aan het verleden, het heden en de toekomst van Chemelot. Een belangrijk moment volgt op donderdag 19 november. In het MECC in Maastricht vindt dan een internationaal congres plaats. Premier Rob Jetten behoort tot de aangekondigde gasten. Vanuit dezelfde locatie wordt bovendien een speciale televisie-uitzending van een uur gemaakt over het industriecomplex.
De belangrijkste gegevens over het jubileum en de actuele situatie zijn:
- Chemelot bestaat in 2026 honderd jaar;
- op het terrein zijn circa 200 bedrijven en 60 fabrieken actief;
- een deel van de productie draait niet op volle capaciteit en sommige fabrieken liggen stil;
- op 19 november vindt in Maastricht een internationaal congres plaats.
De vraag na honderd jaar
Het jubileum maakt de lange geschiedenis van het complex zichtbaar, maar biedt geen zekerheid over de toekomst. Chemelot heeft eerdere economische veranderingen doorstaan en is meerdere keren van karakter veranderd. De huidige uitdaging komt vooral van een internationale markt waarin nieuwe fabrieken buiten Europa de concurrentiedruk vergroten. De vraag die boven het eeuwfeest hangt, is daarom niet alleen hoe het terrein de komende jaren door de moeilijke periode komt, maar ook of Chemelot over een eeuw nog bestaat.
