ชุมชนยืนยันมติไม่รับเหมือง
ชาวบ้านทิยาเพอ หมู่ที่ 8 ตำบลสบเมย อำเภอสบเมย จังหวัดแม่ฮ่องสอน ยืนยันจุดยืนร่วมกันว่า ไม่ต้องการให้มีเหมืองแร่วุลแฟรมและซีไลต์ในพื้นที่ พร้อมยื่นข้อเสนอให้หน่วยงานรัฐตรวจสอบกระบวนการอนุญาตและข้อมูลผลกระทบอย่างรอบด้าน การเคลื่อนไหวเกิดขึ้นในการประชุมหารือข้อร้องเรียนที่ศาลาสำนักสงฆ์ทิยาเพอ เมื่อวันที่ 29 ตุลาคม พ.ศ. 2569
การประชุมดังกล่าวมีนายคำผัน โมกไธสง นายอำเภอสบเมย มอบหมายให้นายจรูญ จินะกัณฑ์ ปลัดอำเภอ เป็นประธาน มีตัวแทนหน่วยงานที่เกี่ยวข้องเข้าร่วมหลายฝ่าย ทั้งสำนักงานทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อมจังหวัดแม่ฮ่องสอน อุตสาหกรรมจังหวัด สำนักงานป่าไม้ สำนักบริหารพื้นที่อนุรักษ์ที่ 1 สาขาแม่ฮ่องสอน สำนักงานอุตสาหกรรมพื้นฐานและการเหมืองแร่ เขต 3 เชียงใหม่ หน่วยป้องกันรักษาป่าที่ มส.6 สบเมย คณะกรรมการสิทธิมนุษยชนแห่งชาติ ภาคเหนือ และมูลนิธิพัฒนาภาคเหนือ รวมถึงชาวบ้าน มากกว่า 70 คน การหารือใช้เวลานานกว่า 2 ชั่วโมง
สาระสำคัญของการประชุมอยู่ที่การเปิดพื้นที่ให้ชุมชนสะท้อนข้อกังวลต่อการดำเนินการเหมืองแร่ ตลอดจนสอบถามความชัดเจนเกี่ยวกับขั้นตอนทางกฎหมายและการกำกับดูแลของรัฐ ประเด็นดังกล่าวมีความละเอียดอ่อน เนื่องจากเกี่ยวข้องทั้งกับการใช้ประโยชน์จากทรัพยากรใต้ดิน พื้นที่ป่า เส้นทางขนแร่ และความเชื่อมั่นของชาวบ้านต่อกระบวนการรับฟังความคิดเห็น
เจ็ดข้อเสนอให้ตรวจสอบและเปิดเผยข้อมูล
ชาวบ้านยื่นข้อเสนอรวม 7 ข้อ ต่อหน่วยงานที่เข้าร่วมประชุม โดยเน้นให้การพิจารณาเหมืองแร่เป็นไปอย่างตรวจสอบได้ และให้ประชาชนเข้าถึงข้อมูลที่เกี่ยวข้องกับผลกระทบต่อพื้นที่ ข้อเสนอไม่ได้จำกัดอยู่เพียงการคัดค้านการเปิดเหมือง แต่ครอบคลุมตั้งแต่เอกสารอนุญาต กระบวนการมีส่วนร่วม ไปจนถึงการติดตามคุณภาพสิ่งแวดล้อม
| ลำดับ | ข้อเสนอของชาวบ้าน |
|---|---|
| 1 | ตรวจสอบการขออนุญาตและรายงานประเมินผลกระทบสิ่งแวดล้อม พร้อมทบทวนหนังสือคัดค้านเดิม |
| 2 | ตรวจสอบความชอบด้วยกฎหมายของเวทีรับฟังความคิดเห็น |
| 3 | ตรวจน้ำ ดิน และตะกอนอย่างเป็นระบบ พร้อมเปิดเผยผล |
| 4 | ระงับหรือชะลอการทำเหมืองไว้ก่อน |
| 5 | เปิดเผยข้อมูลประทานบัตรและใบอนุญาต |
| 6 | เปิดเผยผลตรวจสิ่งแวดล้อมทั้งหมด |
| 7 | รับทราบมติเอกฉันท์ของชาวบ้านที่ไม่เห็นด้วยกับเหมืองแร่ |
ข้อเรียกร้องเรื่องการตรวจน้ำ ดิน และตะกอน สะท้อนความต้องการของชุมชนให้มีข้อมูลที่ตรวจสอบได้ก่อนการตัดสินใจใด ๆ เกี่ยวกับเหมือง ขณะเดียวกัน การขอให้เปิดเผยประทานบัตร ใบอนุญาต และผลตรวจสิ่งแวดล้อมทั้งหมด เป็นการเรียกร้องให้กระบวนการบริหารจัดการทรัพยากรอยู่บนฐานข้อมูลสาธารณะ ไม่ใช่เพียงการรับทราบคำชี้แจงจากหน่วยงานฝ่ายเดียว
รัฐชี้ยังเปิดเหมืองไม่ได้
อุตสาหกรรมจังหวัดแม่ฮ่องสอนชี้แจงต่อที่ประชุมว่า ขณะนี้ยังไม่สามารถอนุญาตให้เปิดเหมืองได้ เนื่องจากผู้ประกอบการยังไม่ได้จัดทำ บ่อบำบัดและบ่อดักตะกอน ซึ่งถือว่ายังปฏิบัติตามเงื่อนไขไม่ครบถ้วน คำชี้แจงดังกล่าวเป็นสถานะสำคัญของเรื่อง เพราะหมายความว่าการขอเปิดเหมืองยังอยู่ในขั้นตอนที่ต้องดำเนินการให้เป็นไปตามข้อกำหนดก่อน
หน่วยงานยังระบุว่า ประทานบัตรของเหมืองจะสิ้นสุดในวันที่ 23 สิงหาคม พ.ศ. 2570 หรือเหลืออายุไม่ถึง 1 ปีนับจากช่วงเวลาที่มีการประชุม โดยอุตสาหกรรมจังหวัดประเมินว่า หากผู้ประกอบการต้องลงทุนดำเนินการใหม่ อาจไม่คุ้มค่า อย่างไรก็ตาม แหล่งข่าวไม่ได้ระบุว่ามีคำสั่งยุติการดำเนินการเหมืองอย่างถาวร และชาวบ้านยังคงขอให้รัฐชะลอการดำเนินการไว้ก่อนจนกว่าจะตรวจสอบประเด็นต่าง ๆ ครบถ้วน
นายนายพีระเมศร์ ตื้อตันสกุล ผู้อำนวยการสำนักงานทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อมจังหวัดแม่ฮ่องสอน ชี้แจงว่า เจ้าของเดิมคือพ่อเลี้ยงอุดรพันธ์ หรือนายอุดรพันธ์ จันทรวิโรจน์ อดีตสมาชิกสภาผู้แทนราษฎรจังหวัดเชียงใหม่ แต่ในปีที่ผ่านมาได้มีการเปลี่ยนผู้ถือหุ้น ทั้งนี้ ผู้อำนวยการสำนักงานฯ ระบุว่า ประทานบัตรดำเนินการถูกต้อง และจะหมดอายุในวันที่ 23 สิงหาคม พ.ศ. 2570
เส้นทางขนแร่ผ่านพื้นที่ป่าเป็นอีกข้อกังวล
ข้อมูลจากการประชุมระบุว่า ผู้ประกอบการได้ขอเปิดเส้นทางขนแร่ซึ่งต้องผ่านป่าสงวน โดยสำนักงานทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อมจังหวัดระบุว่าได้ตรวจสอบประทานบัตรและพื้นที่เส้นทางแล้ว พบว่าเป็นเส้นทางเก่า จึงลงนามอนุญาตให้ใช้เส้นทางดังกล่าว ผู้อำนวยการสำนักงานฯ ยังกล่าวว่าได้ลงพื้นที่ตรวจสอบก่อนการอนุญาต
ประเด็นนี้ทำให้ชาวบ้านสอบถามถึงขั้นตอนการลงพื้นที่และการพิจารณาก่อนอนุญาตใช้เส้นทาง ข้อสงสัยดังกล่าวสะท้อนว่าชุมชนต้องการเห็นรายละเอียดของกระบวนการ ไม่เพียงผลการอนุญาต โดยเฉพาะเมื่อเส้นทางเกี่ยวข้องกับพื้นที่ป่าสงวนและอาจเชื่อมโยงกับการขนส่งแร่จากพื้นที่เหมือง การเปิดเผยข้อมูลจึงเป็นส่วนสำคัญต่อการตรวจสอบโดยประชาชนและหน่วยงานที่เกี่ยวข้อง
เสียงคัดค้านที่ต้องได้รับคำตอบ
เมื่อประธานเปิดโอกาสให้ชาวบ้านแสดงความคิดเห็น มีผู้เฒ่าคนหนึ่งลุกขึ้นกล่าวว่า
“ยังไม่ได้ยินอีกหรือว่าพวกเราคัดค้าน แถมยังจะเอากองทุนมาอีก”ถ้อยคำดังกล่าวสะท้อนความรู้สึกของคนในพื้นที่ที่เห็นว่าจุดยืนของชุมชนได้ถูกประกาศอย่างชัดเจนแล้ว และยังมีความกังวลต่อแนวคิดเรื่องกองทุนที่อาจถูกนำมาใช้ประกอบการดำเนินการเหมือง
ชาวบ้านบางส่วนยังติดใจการให้สัมปทานครั้งที่ผ่านมา โดยเชื่อว่าอาจมีการดำเนินการที่ไม่เป็นไปตามขั้นตอน โดยเฉพาะในช่วงการปิดเหมือง ข้อกังวลนี้ยังเป็นประเด็นที่ต้องมีการตรวจสอบและชี้แจงด้วยข้อมูลจากหน่วยงานผู้รับผิดชอบอย่างเป็นทางการ แหล่งข่าวไม่ได้ระบุผลสรุปว่าขั้นตอนดังกล่าวไม่ชอบด้วยกฎหมาย จึงยังจำเป็นต้องแยกข้อกล่าวอ้างของชุมชนออกจากข้อเท็จจริงที่ผ่านการตรวจสอบแล้ว
สำหรับชุมชนทิยาเพอ การประชุมครั้งนี้จึงไม่ได้เป็นเพียงการหารือเรื่องสถานะของเหมืองแร่ แต่เป็นเวทีที่ประชาชนยืนยันสิทธิในการรับรู้ข้อมูลและมีส่วนร่วมต่อการตัดสินใจที่อาจกระทบพื้นที่ของตนเอง ขณะที่ภาครัฐมีหน้าที่ชี้แจงเงื่อนไข ใบอนุญาต ผลตรวจ และขั้นตอนทั้งหมดให้ชัดเจน การดำเนินการต่อจากนี้จึงควรตอบคำถามทั้งเจ็ดข้อของชาวบ้านอย่างเป็นระบบ พร้อมรักษาหลักความโปร่งใสและความปลอดภัยของชุมชนเป็นสำคัญ
