แม่ทาทดลองแพลตฟอร์มชุมชน ไม่หักค่าร้าน ไรเดอร์รับงานโดยไม่ต้องเติมเงิน

ลำพูน – อำเภอแม่ทา จังหวัดลำพูน เริ่มทดลองใช้ “ตามสั่ง-ตามส่ง” แพลตฟอร์มสั่งอาหารและส่งของในรูปแบบสหกรณ์ ภายใต้แนวคิดเศรษฐกิจสมานฉันท์ โดยกำหนดแนวทางสำคัญให้ร้านค้าจำหน่ายสินค้าในราคาหน้าร้าน ไม่ถูกเรียกเก็บค่าคอมมิชชันจากคำสั่งซื้อ และเปิดให้ไรเดอร์รับงานได้โดยไม่ต้องเติมเงินล่วงหน้า การดำเนินงานครั้งนี้มีเป้าหมายให้คนในพื้นที่เข้ามามีส่วนร่วมตั้งแต่การทดลองระบบ ไปจนถึงการกำหนดกติกาและกลไกราคา

นำระบบเข้าสู่ชุมชนแม่ทา

กลุ่มวิจัยนวัตกรรมเพื่อสังคมสมานฉันท์และเศรษฐกิจถ้วนถึงแห่งเอเชีย หรือ ISSIE ลงพื้นที่หน่วยจัดการเรียนรู้ วิสาหกิจชุมชนแม่ทา ระหว่างวันที่ 23–25 ตุลาคม พ.ศ. 2569 เพื่อแนะนำและขับเคลื่อนแพลตฟอร์มดังกล่าว การลงพื้นที่เป็นส่วนหนึ่งของการศึกษาแนวคิดเศรษฐกิจสมานฉันท์ ซึ่งมองว่าผู้ซื้อ ผู้ขาย และผู้ให้บริการขนส่งควรมีส่วนร่วมในการบริหารระบบ แทนการปล่อยให้ผู้ดำเนินการแพลตฟอร์มเป็นผู้กำหนดเงื่อนไขเพียงฝ่ายเดียว

กิจกรรมเริ่มจากคณะทำงานของวิสาหกิจชุมชนแม่ทาเข้ารับการอบรมเกี่ยวกับแนวคิดการบริหารเศรษฐกิจรูปแบบนี้ พร้อมฝึกใช้งานระบบ “ตามสั่ง-ตามส่ง” เพื่อเตรียมความพร้อมในการประสานงานและดูแลการดำเนินงานในพื้นที่ จากนั้นจึงถ่ายทอดขั้นตอนการใช้งานให้แก่ผู้ขายและไรเดอร์ รวมทั้งเปิดโอกาสให้ผู้เข้าร่วมทดลองใช้ระบบจริง

ร้านค้าขายราคาหน้าร้าน

จุดแตกต่างของระบบอยู่ที่การออกแบบให้ผู้ขายรับเงินโดยตรง และสามารถเสนอขายสินค้าในราคาเดียวกับหน้าร้าน แนวทางนี้ลดแรงกดดันที่ร้านค้าอาจต้องปรับราคาหรือปรับปริมาณสินค้าเพื่อชดเชยค่าธรรมเนียมของแพลตฟอร์มเอกชนทั่วไป ซึ่งข้อมูลของโครงการระบุว่า ร้านค้าอาจต้องแบ่งรายได้จากคำสั่งซื้อประมาณ ร้อยละ 30–35 ให้แก่แพลตฟอร์ม

เมื่อไม่มีการเรียกเก็บค่าคอมมิชชัน ร้านค้าจึงมีทางเลือกในการรักษาราคาสินค้าและบริหารรายรับของตนเองมากขึ้น อย่างไรก็ตาม แพลตฟอร์มที่นำมาทดลองยังอยู่ในขั้นตอนการเรียนรู้และรับฟังข้อเสนอแนะจากผู้ใช้งานจริง การกำหนดรายละเอียดด้านราคาและการบริหารจึงต้องอาศัยการพูดคุยระหว่างผู้เกี่ยวข้องในพื้นที่

ไรเดอร์เลือกเวลารับงานได้

สำหรับผู้ให้บริการส่งของ ระบบกำหนดให้ไรเดอร์ไม่จำเป็นต้องเติมเงินเข้าแพลตฟอร์มก่อนรับงาน และสามารถเปิดหรือปิดการรับงานได้ด้วยตนเอง นอกจากนี้ยังไม่มีการหักคะแนนเมื่อปฏิเสธงาน ซึ่งแตกต่างจากเงื่อนไขบางรูปแบบของแพลตฟอร์มเชิงพาณิชย์ที่โครงการนำมาเปรียบเทียบ โดยระบุว่ารายได้ของไรเดอร์ภายใต้ระบบดังกล่าวอาจลดลงเกือบ ร้อยละ 50

เปิดวงหารือกำหนดกติกา

นอกจากการอบรมการใช้งานแล้ว การลงพื้นที่ยังเปิดให้ผู้ขายและไรเดอร์สะท้อนปัญหา ความต้องการ และข้อเสนอแนะต่อระบบ ผู้เข้าร่วมจึงไม่ได้ทำหน้าที่เพียงทดลองเครื่องมือ แต่มีส่วนร่วมเสนอแนวทางพัฒนาแพลตฟอร์มให้สอดคล้องกับบริบทของชุมชนแม่ทา

“ผู้ซื้อ ผู้ขาย และไรเดอร์มีส่วนร่วมบริหารแพลตฟอร์มร่วมกัน”

แนวคิดดังกล่าวเป็นหัวใจของเศรษฐกิจสมานฉันท์ที่โครงการนำเสนอ โดยให้กลุ่มผู้ใช้งานมีส่วนร่วมพิจารณากติกาและกลไกราคา การจัดวงหารือระหว่างสามฝ่ายจึงมีความสำคัญต่อการสร้างความเข้าใจร่วมกัน โดยเฉพาะประเด็นค่าบริการ การจัดสรรรายได้ และขั้นตอนรับส่งสินค้า ซึ่งล้วนมีผลต่อทั้งต้นทุนของร้านค้าและรายได้ของผู้ให้บริการ

ใช้บัญชีทางการของพื้นที่เป็นช่องทางสั่งซื้อ

ในส่วนของลูกค้า ผู้ทดลองใช้งานสามารถสั่งอาหารหรือสินค้าได้ผ่านบัญชีทางการของพื้นที่ในแอปพลิเคชันไลน์ โดยไม่ต้องดาวน์โหลดแอปพลิเคชันใหม่ เงื่อนไขนี้ช่วยลดขั้นตอนการเข้าถึงระบบสำหรับผู้บริโภคที่คุ้นเคยกับช่องทางดังกล่าว ขณะเดียวกันยังทำให้ชุมชนมีช่องทางกลางสำหรับเชื่อมโยงร้านค้า ลูกค้า และไรเดอร์เข้าด้วยกัน

สำหรับวิสาหกิจชุมชนแม่ทา บทบาทสำคัญในระยะเริ่มต้นคือการทำหน้าที่ประสานงานและดูแลการดำเนินงานหลักในพื้นที่ การมีคณะทำงานท้องถิ่นเข้ามารับผิดชอบอาจช่วยให้การจัดการสอดคล้องกับสภาพจริงของชุมชนมากกว่าการใช้ระบบที่กำหนดจากส่วนกลางเพียงด้านเดียว ทั้งนี้ แหล่งข่าวระบุว่าการดำเนินงานยังเป็นการทดลองและการเรียนรู้ร่วมกันของผู้เกี่ยวข้อง

ทางเลือกใหม่ท่ามกลางต้นทุนแพลตฟอร์ม

การนำ “ตามสั่ง-ตามส่ง” เข้าสู่แม่ทาเกิดขึ้นในช่วงที่ร้านค้าและผู้ให้บริการส่งของต้องพิจารณาต้นทุนจากการใช้แพลตฟอร์มสั่งอาหารและส่งสินค้า รูปแบบที่ไม่คิดค่าคอมมิชชันจากร้านค้าและไม่บังคับให้ไรเดอร์เติมเงินก่อนรับงาน จึงเป็นประเด็นที่มีผลโดยตรงต่อราคาสินค้า รายได้ของผู้ให้บริการ และความสามารถของผู้ประกอบการรายย่อยในการเข้าถึงลูกค้า

อย่างไรก็ตาม ผลของการทดลองจะขึ้นอยู่กับการมีส่วนร่วมของผู้ใช้งานจริงและการตกลงกติกาที่ทุกฝ่ายยอมรับร่วมกัน การรับฟังเสียงจากร้านค้า ไรเดอร์ และลูกค้าอย่างต่อเนื่องจึงเป็นส่วนสำคัญในการประเมินว่าระบบสามารถตอบโจทย์การค้าขายและการส่งของในพื้นที่ได้เพียงใด ขณะนี้ชุมชนแม่ทาอยู่ระหว่างการเรียนรู้การใช้งานและร่วมออกแบบกลไกของแพลตฟอร์มให้เหมาะสมกับบริบทท้องถิ่น