กำแพงเพชรยกทัพชุมชน ขับเคลื่อนโคก หนอง นา ฟื้นวิถีเกษตรตามศาสตร์พระราชา

จังหวัดกำแพงเพชรเดินหน้าเร่งขับเคลื่อนนโยบายด้านการพัฒนาคุณภาพชีวิตของประชาชนโดยยึดหลักปรัชญาของเศรษฐกิจพอเพียงและทฤษฎีใหม่ของพระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัว รัชกาลที่ 9 ผ่านการจัดกิจกรรมภาคสนามที่ผสมผสานการเรียนรู้และการปฏิบัติจริง ได้แก่โครงการ "โคก หนอง นา" ในรูปแบบเอามื้อร่วมแรงร่วมใจของชุมชนท้องถิ่น

เปิดเวทีเอามื้อสามัคคี ณ ศูนย์เรียนรู้ชุมชน

กิจกรรมครั้งนี้จัดขึ้นที่ศูนย์เรียนรู้การพัฒนาคุณภาพชีวิตตามหลักทฤษฎีใหม่ ประยุกต์สู่ "โคก หนอง นา" ซึ่งตั้งอยู่ในแปลงของเกษตรกรรายหนึ่งในตำบลคลองลานพัฒนา อำเภอคลองลาน โดยมีผู้แทนจากหน่วยงานราชการท้องถิ่น ผู้นำชุมชน และเครือข่ายเกษตรกรเข้าร่วมอย่างพร้อมเพรียง การรวมกลุ่มเพื่อปฏิบัติจริงมีเป้าหมายเพื่อแลกเปลี่ยนเทคนิคการบริหารจัดการดินและน้ำ ตลอดจนการสร้างพื้นที่เกษตรที่สามารถรองรับความผันผวนของสภาพภูมิอากาศ

แนวทางการออกแบบโคก หนอง นา

แนวคิดการจัดสรรพื้นที่ประกอบด้วยการขุดหนองเพื่อกักเก็บน้ำ การสร้าง "โคก" สำหรับปลูกไม้ยืนต้นและพืชหลายชนิด รวมถึงการจัดพื้นที่นาเพื่อการผลิตอาหารบริโภคในครัวเรือน รูปแบบดังกล่าวช่วยลดความเสี่ยงจากภัยแล้ง น้ำท่วม รวมทั้งส่งเสริมการฟื้นฟูความอุดมสมบูรณ์ของดินและระบบนิเวศในพื้นที่เกษตรกรรม

“กิจกรรม ‘เอามื้อสามัคคี’ เป็นการรวมพลังของคนในชุมชนผ่านการลงมือทำจริง เพื่อแลกเปลี่ยนเรียนรู้ ถ่ายทอดประสบการณ์ และร่วมกันพัฒนาพื้นที่ตามแนวทาง ‘โคก หนอง นา’”

คำกล่าวข้างต้นสะท้อนเป้าหมายเชิงปฏิบัติของโครงการที่ต้องการเห็นการมีส่วนร่วมจากทุกฝ่าย ทั้งในด้านการลงแรง การแลกเปลี่ยนความรู้ และการขยายผลไปสู่ครัวเรือนอื่น ๆ ในชุมชน

ประโยชน์ที่เห็นได้ชัดและการตอบโจทย์ชุมชน

การนำแนวทางโคก หนอง นา มาใช้ในระดับชุมชนไม่เพียงแต่เป็นการแก้ปัญหาทางกายภาพของพื้นที่เท่านั้น แต่ยังสร้างผลเชิงสังคมและเศรษฐกิจให้กับครัวเรือน เช่น ความมั่นคงทางอาหาร ลดค่าใช้จ่ายภายในบ้าน และโอกาสในการสร้างรายได้จากผลผลิตส่วนเกิน นอกจากนี้ยังเป็นการเสริมสร้างความเข้มแข็งของเครือข่ายชุมชนในการรับมือกับความเปลี่ยนแปลงด้านสภาพภูมิอากาศ

• การจัดการน้ำ: ขุดหนองกักเก็บน้ำ ลดผลกระทบจากภัยแล้งและน้ำท่วม
• การฟื้นฟูดิน: ปลูกพืชผสมผสานและไม้ยืนต้นช่วยเพิ่มความอุดมสมบูรณ์
• ความมั่นคงทางอาหาร: ผลิตอาหารบริโภคภายในครัวเรือน ลดค่าใช้จ่าย
• สร้างรายได้: ผลผลิตส่วนเกินสามารถจำหน่ายเป็นรายได้เสริม

บริบทประวัติศาสตร์และความต่อเนื่องของแนวคิด

แนวพระราชดำริที่มุ่งให้ประชาชนพึ่งพาตนเองได้อย่างเหมาะสมกับสภาพภูมิสังคม มีรากฐานจากการศึกษาปัญหาความเดือดร้อนของเกษตรกรตลอดหลายทศวรรษ ทั้งปัญหาเรื่องน้ำ ความเสื่อมโทรมของดิน และความไม่แน่นอนทางรายได้ โครงการที่นำแนวคิดเหล่านี้มาใช้จึงเป็นการต่อยอดให้เกิดการปฏิบัติในระดับพื้นที่อย่างเป็นรูปธรรม

การขยายผลและความท้าทายในอนาคต

การขยายผลจากแปลงนำร่องไปสู่ชุมชนอื่น ๆ จำเป็นต้องอาศัยทั้งการสนับสนุนองค์ความรู้จากหน่วยงานและเครือข่าย รวมถึงการมีส่วนร่วมของประชาชนในพื้นที่เอง ข้อท้าทายที่ต้องเผชิญได้แก่การจัดหาแรงงานและทรัพยากรในระยะยาว การปรับเปลี่ยนพฤติกรรมการทำเกษตร และการเชื่อมโยงตลาดสำหรับผลผลิตส่วนเกิน

การจัดกิจกรรมเอามื้อในรูปแบบนี้สะท้อนแนวทางการพัฒนาที่มุ่งส่งเสริมความเข้มแข็งของชุมชนผ่านการเรียนรู้ร่วมกันและการลงมือทำจริง หากสามารถขยายผลเชิงพื้นที่และสร้างกลไกสนับสนุนที่มั่นคง จะช่วยให้การปรับตัวของเกษตรกรต่อการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศมีความยั่งยืนยิ่งขึ้น ซึ่งเป็นประเด็นสำคัญต่อการพัฒนาอย่างครบมิติของจังหวัดกำแพงเพชรในระยะยาว

ปิยะกร เภตราพานิช
ผู้สื่อข่าวประจำจังหวัดกำแพงเพชร