คลองละอุ่นคึกคัก แข่งเรือยาวขึ้นโขนชิงธง สืบประเพณีกว่า ๓๐ ปี

สายน้ำคลองละอุ่นกลับมาคึกคัก

บรรยากาศที่ อำเภอละอุ่น จังหวัดระนอง กลับมาคึกคักอีกครั้ง เมื่อประชาชนและนักท่องเที่ยวเดินทางไปร่วมชมงานประเพณีแข่งขันเรือยาว เรือพาย ขึ้นโขนชิงธงคลองละอุ่น ประจำปี พ.ศ. ๒๕๖๙ กิจกรรมที่มีทั้งการแข่งขัน การแสดงศิลปวัฒนธรรม และการรวมพลังของคนในพื้นที่ เพื่อรักษาขนบธรรมเนียมที่สืบทอดมานานกว่า ๓๐ ปี ให้ยังคงมีบทบาทอยู่ในสังคมท้องถิ่น

พิธีเปิดจัดขึ้นเมื่อวันที่ ๑๔ พฤศจิกายน พ.ศ. ๒๕๖๙ เวลา ๑๑.๓๐ น. ณ อุทยานประวัติศาสตร์สงครามโลกครั้งที่ ๒ บ้านเขาฝาชี ตำบลบางแก้ว อำเภอละอุ่น จังหวัดระนอง โดยมีนายวรศิษฎ์ เลียงประสิทธิ์ รัฐมนตรีช่วยว่าการกระทรวงมหาดไทย เป็นประธานเปิดงาน พร้อมด้วยนายวิธรัช รามัญ รองผู้ว่าราชการจังหวัดระนอง ผู้แทนส่วนราชการ ผู้บริหารองค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น สมาชิกสภาผู้แทนราษฎร สมาชิกวุฒิสภา ผู้นำท้องที่ ประชาชน และนักท่องเที่ยวเข้าร่วม

การจัดงานครั้งนี้ไม่ได้จำกัดอยู่เพียงการแข่งขันทางน้ำ แต่เป็นกิจกรรมที่ทำให้พื้นที่ริมคลองกลายเป็นจุดรวมตัวของคนหลายกลุ่ม ทั้งฝีพาย ครอบครัว ผู้สนับสนุนการแข่งขัน หน่วยงานรัฐ และผู้มาเยือนจากนอกพื้นที่ การมีผู้เข้าร่วมเป็นจำนวนมากสะท้อนว่า ประเพณีดังกล่าวยังมีความหมายต่อชุมชน และสามารถดึงความสนใจของผู้มาเยือนให้รู้จักอำเภอละอุ่นผ่านวัฒนธรรมที่เกิดจากวิถีชีวิตของคนในพื้นที่

การแข่งขันเชื่อมคนในชุมชน

นายวรศิษฎ์ได้ร่วมชมการแสดงศิลปวัฒนธรรมจากเด็กและเยาวชนในอำเภอละอุ่น ก่อนมอบทุนการศึกษาเพื่อเป็นกำลังใจ จากนั้นจึงเป็นประธานลั่นฆ้องเปิดการแข่งขันและร่วมชมการแข่งขันเรือยาวกับประชาชนและนักท่องเที่ยว การเปิดพื้นที่ให้เด็กและเยาวชนมีส่วนร่วมจึงเป็นอีกองค์ประกอบสำคัญของงาน เพราะนอกจากจะทำให้คนรุ่นใหม่ได้แสดงความสามารถแล้ว ยังช่วยให้พวกเขาได้เรียนรู้ว่าประเพณีของชุมชนไม่ได้เป็นเรื่องของคนรุ่นก่อนเพียงฝ่ายเดียว

สาระสำคัญของการแข่งเรือยาวขึ้นโขนชิงธงอยู่ที่การทำงานเป็นทีม ฝีพายต้องอาศัยจังหวะและความพร้อมเพรียง ขณะที่ผู้ชมและชุมชนต่างร่วมส่งแรงใจให้ผู้เข้าแข่งขัน ภาพดังกล่าวทำให้กิจกรรมมีมิติที่มากกว่าการแพ้หรือชนะ เพราะเป็นเวทีที่สร้างความสามัคคี ความรัก และความหวงแหนถิ่นเกิด ตามที่ประธานในพิธีกล่าวถึงคุณค่าของงาน

“ขอชื่นชมและร่วมภาคภูมิใจกับพี่น้องชาวจังหวัดระนองที่ได้สืบสานประเพณีท้องถิ่นอันทรงคุณค่านี้ ... เป็นกิจกรรมที่สร้างความสามัคคี ความรัก ความหวงแหนท้องถิ่นเกิด”

นายวรศิษฎ์กล่าวด้วยว่า รู้สึกเป็นเกียรติที่ได้รับเชิญให้เป็นประธานเปิดงาน และขอให้ทุกฝ่ายร่วมกันรักษาประเพณีนี้ให้ดำรงอยู่อย่างยั่งยืน มุมมองดังกล่าวชี้ให้เห็นว่า การจัดงานประเพณีจำเป็นต้องอาศัยความร่วมมืออย่างต่อเนื่อง ไม่ใช่เพียงการจัดการแข่งขันในแต่ละปี แต่รวมถึงการถ่ายทอดความรู้ การสร้างผู้สืบทอด และการดูแลให้กิจกรรมยังสอดคล้องกับบริบทของชุมชน

ฟื้นฟูงานตั้งแต่ พ.ศ. ๒๕๔๐

นายคงกฤษ ฉัตรมาลีรัตน์ สมาชิกสภาผู้แทนราษฎรจังหวัดระนอง เปิดเผยถึงที่มาของงานว่า ประเพณีแข่งขันเรือยาว เรือพาย ขึ้นโขนชิงธงคลองละอุ่น เป็นโครงการความร่วมมือระหว่างองค์การบริหารส่วนจังหวัดระนองกับเทศบาลตำบลบางแก้ว และได้รับการฟื้นฟูขึ้นเมื่อปี พ.ศ. ๒๕๔๐ โดยนายบดินทร์ ฉัตรมาลีรัตน์ อดีตนายกองค์การบริหารส่วนจังหวัดระนอง

ข้อมูลดังกล่าวสะท้อนเส้นทางของงานจากการฟื้นฟูในระดับท้องถิ่นสู่กิจกรรมที่มีผู้เข้าร่วมอย่างกว้างขวางในปัจจุบัน การที่งานดำเนินต่อเนื่องมาเป็นเวลานานทำให้เกิดความผูกพันระหว่างชุมชนกับสายน้ำ และทำให้คนในพื้นที่มีส่วนร่วมในการรักษาความทรงจำร่วมของท้องถิ่นผ่านกิจกรรมที่จัดขึ้นเป็นประจำ

วัฒนธรรมกับโอกาสด้านการท่องเที่ยว

สำหรับจังหวัดระนอง งานคลองละอุ่นยังมีนัยต่อการส่งเสริมการท่องเที่ยว เพราะผู้มาเยือนได้สัมผัสทั้งการแข่งขันทางน้ำ การแสดงของเด็กและเยาวชน และบรรยากาศการมีส่วนร่วมของคนในชุมชนในคราวเดียวกัน ประธานในพิธีมองว่า กิจกรรมลักษณะนี้ช่วยหนุนเสริมภาพลักษณ์ของระนองในฐานะเมืองท่องเที่ยวที่มีความสุขและความสามัคคี โดยมีประเพณีท้องถิ่นเป็นส่วนหนึ่งของเสน่ห์ที่แตกต่างจากการท่องเที่ยวรูปแบบอื่น

อย่างไรก็ตาม คุณค่าของงานไม่ได้วัดจากจำนวนผู้เข้าชมหรือความคึกคักในวันเปิดงานเท่านั้น หัวใจสำคัญอยู่ที่การทำให้ชุมชนยังเป็นเจ้าของประเพณี และมีบทบาทกำหนดทิศทางของงานด้วยตนเอง ตั้งแต่การเตรียมทีมฝีพาย การจัดการพื้นที่ การแสดงของเยาวชน ไปจนถึงการประสานงานระหว่างหน่วยงานที่เกี่ยวข้อง การรักษารากฐานเช่นนี้จะช่วยให้การจัดงานไม่หลุดออกจากวิถีชีวิตของคนละอุ่น

• ชุมชน เป็นกำลังหลักในการสืบทอดและสร้างความผูกพันกับประเพณี
• เด็กและเยาวชน มีพื้นที่แสดงความสามารถและเรียนรู้มรดกทางวัฒนธรรม
• องค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น ทำหน้าที่สนับสนุนการจัดงานและประสานความร่วมมือ
• ประชาชนและนักท่องเที่ยว เป็นผู้ร่วมสร้างบรรยากาศและช่วยให้กิจกรรมเป็นที่รู้จัก

การเปิดงานในปีนี้จึงเป็นทั้งการประกาศเริ่มต้นการแข่งขันและการยืนยันว่า ประเพณีแข่งเรือยาวคลองละอุ่นยังเป็นพื้นที่กลางของจังหวัดระนองที่เชื่อมโยงอดีตกับปัจจุบันไว้ด้วยกัน จากการริเริ่มและฟื้นฟูในอดีต สู่การมีส่วนร่วมของคนรุ่นใหม่ในวันนี้ ความต่อเนื่องดังกล่าวจะเกิดขึ้นได้เมื่อทุกฝ่ายร่วมกันดูแลทั้งเนื้อหาของประเพณีและสภาพแวดล้อมของพื้นที่ให้เหมาะสมกับการจัดงานในระยะยาว

สิ่งที่ผู้จัดงานและผู้เกี่ยวข้องฝากไว้จึงไม่ใช่เพียงคำเชิญชวนให้มาชมการแข่งขัน แต่เป็นข้อเรียกร้องให้คนในจังหวัดร่วมกันรักษามรดกของชุมชนให้คงอยู่ การแข่งเรือยาวขึ้นโขนชิงธงคลองละอุ่นจะมีความหมายอย่างแท้จริงเมื่อยังสามารถสร้างความภาคภูมิใจแก่ชาวละอุ่น เปิดโอกาสให้เยาวชนเข้ามาสานต่อ และเป็นส่วนหนึ่งของการท่องเที่ยวที่เคารพอัตลักษณ์ของจังหวัดระนองอย่างยั่งยืน