Αύξηση κατοίκων χωρίς αντίστοιχη δημογραφική ανανέωση
Η εικόνα του Λασιθίου αποτυπώνει με χαρακτηριστικό τρόπο την αντίφαση που αντιμετωπίζει η Ελλάδα στο δημογραφικό: ο πληθυσμός του νομού εμφανίστηκε αυξημένος στην τελευταία απογραφή, την ώρα που οι γεννήσεις υποχωρούν και οι θάνατοι παραμένουν αισθητά περισσότεροι. Το 2021 καταγράφηκαν 77.819 κάτοικοι, δηλαδή 2.438 περισσότεροι σε σύγκριση με το 2011. Η μεταβολή αυτή, ωστόσο, δεν προήλθε από τη φυσική αύξηση του πληθυσμού, καθώς δεν συνδέθηκε με περισσότερες γεννήσεις.
Σύμφωνα με τα στοιχεία που παρουσιάζονται, η άνοδος σχετίζεται κυρίως με την εγγραφή δημοτών, μεταξύ των οποίων και απόδημοι, καθώς και με την εγκατάσταση ανθρώπων στον νομό. Η εξέλιξη αυτή εξηγεί γιατί η απογραφή μπορεί να δίνει μια εικόνα πληθυσμιακής ενίσχυσης, ενώ οι δείκτες γεννήσεων και θανάτων καταγράφουν διαφορετική πραγματικότητα. Σε εθνικό επίπεδο, η Κρήτη σημείωσε οριακή αύξηση 0,2%, ενώ η χώρα συνολικά έχασε περισσότερους από 330.000 κατοίκους.
Το φυσικό ισοζύγιο παραμένει αρνητικό
Τα στοιχεία για το Λασίθι δείχνουν ότι η φυσική μεταβολή του πληθυσμού κινείται σε αρνητικό έδαφος. Το 2024 γεννήθηκαν 519 παιδιά και πέθαναν 947 κάτοικοι. Με άλλα λόγια, για κάθε παιδί που γεννήθηκε καταγράφηκαν σχεδόν δύο θάνατοι. Η απόσταση μεταξύ των δύο μεγεθών δεν αποτελεί μεμονωμένη εξέλιξη, καθώς είχε καταγραφεί και το προηγούμενο έτος.
| Έτος | Γεννήσεις | Θάνατοι |
|---|---|---|
| 2023 | 585 | 987 |
| 2024 | 519 | 947 |
Από το 2023 έως το 2024 οι γεννήσεις μειώθηκαν κατά 11,3%, ενώ οι θάνατοι παρέμειναν σε επίπεδο που διευρύνει το αρνητικό ισοζύγιο. Η εξέλιξη αυτή ενισχύει τον προβληματισμό για τη μελλοντική σύνθεση του πληθυσμού, αλλά και για τη δυνατότητα των τοπικών κοινωνιών να διατηρήσουν επαρκές ανθρώπινο δυναμικό, ιδιαίτερα σε περιοχές εκτός των αστικών κέντρων.
Δύο διαφορετικές ταχύτητες μέσα στον ίδιο νομό
Η πληθυσμιακή μεταβολή δεν κατανέμεται ομοιόμορφα στο Λασίθι. Οι δημοτικές ενότητες της Σητείας, της Ιεράπετρας και του Αγίου Νικολάου ενισχύθηκαν στην απογραφή του 2021. Η Σητεία κέρδισε 1.102 κατοίκους, η Ιεράπετρα 1.041 και ο Άγιος Νικόλαος 883. Αντίθετα, απώλειες καταγράφηκαν σε περιοχές της ενδοχώρας, με τη Λεύκη να χάνει 231 κατοίκους, τη Νεάπολη 143, το Οροπέδιο 129 και τον Ίτανο 94.
Η κατανομή αυτή αναδεικνύει τη χωρική διάσταση του δημογραφικού ζητήματος. Η άνοδος στις πόλεις ή σε περιοχές που προσελκύουν κατοίκους δεν σημαίνει ότι ανακόπτεται η συρρίκνωση των μικρότερων οικισμών. Οι απώλειες συγκεντρώνονται, σύμφωνα με τα διαθέσιμα στοιχεία, κυρίως στους μικρούς οικισμούς, δημιουργώντας διαφορετικές ανάγκες στο εσωτερικό του ίδιου νομού. Η εικόνα αυτή συνδέεται με ζητήματα πρόσβασης σε υπηρεσίες, στέγασης, απασχόλησης και διατήρησης της κοινωνικής συνοχής, τα οποία περιλαμβάνονται στην ευρύτερη συζήτηση για το δημογραφικό.
Στο επίκεντρο το φόρουμ του ΟΟΣΑ
Οι εξελίξεις θα συζητηθούν στο τρίτο φόρουμ του Κέντρου του ΟΟΣΑ στην Κρήτη για τις Πληθυσμιακές Δυναμικές, το οποίο θα πραγματοποιηθεί στα Χανιά, στο Κέντρο Αρχιτεκτονικής της Μεσογείου. Η διοργάνωση γίνεται κάθε χρόνο από το Κέντρο του ΟΟΣΑ στην Κρήτη, το Οικονομικό Φόρουμ των Δελφών και τον Δήμο Χανίων. Το Κέντρο ιδρύθηκε τον Ιανουάριο του 2023.
Η φετινή συνάντηση επικεντρώνεται στο έλλειμμα γεννήσεων, στις ελλείψεις εργατικού δυναμικού, στη μετανάστευση και στη στέγαση. Περισσότεροι από 25 ομιλητές έχουν επιβεβαιώσει τη συμμετοχή τους, μεταξύ των οποίων ο υπουργός Επικρατείας Άκης Σκέρτσος. Η συζήτηση αποκτά ιδιαίτερη σημασία καθώς τα στοιχεία του Λασιθίου δείχνουν ότι η αύξηση του πληθυσμού σε επίπεδο απογραφής δεν αρκεί για να αντιστρέψει τις τάσεις που προκαλεί το αρνητικό φυσικό ισοζύγιο.
«Είναι κοντά η στιγμή που θα έχουμε έναν εργαζόμενο για έναν συνταξιούχο».
Η προειδοποίηση είχε διατυπωθεί τον Νοέμβριο του 2024, στο πρώτο φόρουμ, από τον καθηγητή Τίτο Μποέρι. Την ίδια περίοδο, ο περιφερειάρχης Κρήτης Σταύρος Αρναουτάκης είχε χαρακτηρίσει το δημογραφικό «ωρολογιακή βόμβα στα θεμέλια της κοινωνικής και οικονομικής ανάπτυξης». Τα δεδομένα του Λασιθίου προσθέτουν μια συγκεκριμένη τοπική διάσταση σε έναν προβληματισμό που αφορά το σύνολο της χώρας: η πληθυσμιακή εικόνα μπορεί να ενισχύεται από μετακινήσεις και διοικητικές εγγραφές, όμως η μείωση των γεννήσεων παραμένει κρίσιμος δείκτης για τις επόμενες δεκαετίες.
