Savaş yıllarından kalan belge aileye verildi
Birinci Dünya Savaşı sırasında Ruslara esir düşerek Sibirya’ya götürülen Sivaslı Süvari Yüzbaşı Abdülkadir’in, annesinden haber beklediğini ortaya koyan haberleşme vesikası, aradan geçen 110 yılın ardından torunu Dr. Selahi Ertürk’e ulaştırıldı. Sivas Valiliği bünyesinde faaliyet gösteren Sivas Hafıza Merkezi tarafından yürütülen çalışma kapsamında korunan tarihî belgeler, Sivas Valisi Yılmaz Şimşek tarafından makamında Ertürk’e teslim edildi. Teslim sırasında, yüzbaşının savaş ve esaret koşullarında ailesiyle yeniden iletişim kurma çabasını gösteren evrak gün yüzüne çıktı.
Belgenin ulaştığı aile, Sivas’ın Örtülüpınar Mahallesi ile bağlantılı. Süvari Yüzbaşı Abdülkadir, 1916’da Erzurum’un Narman bölgesinde Ruslara esir düştü. Daha sonra binlerce kilometre uzaklıktaki Sibirya’da bulunan bir esir kampına sevk edildi. Bu süreçte ailesiyle arasındaki haberleşme kesildi. Yüzbaşının annesi Nisa Hanım, oğlunun esir düştüğünü öğrendikten sonra dönemin devlet makamlarına başvurarak gönderdiği mektupların kendisine ulaştırılmasını istedi. Ancak savaşın ağır şartları ve esaret hayatının güçlükleri, anne ile oğul arasındaki bu iletişim çabasının sonuçsuz kalmasına neden oldu.
Sibirya kampındaki bekleyiş kayda geçti
Abdülkadir’e ilişkin Fransızca hazırlanan bilgi formunda, esir kampındaki durumu ve ailesiyle kuramadığı bağlantı hakkında kayıtlar yer aldı. Formda, yüzbaşının evinden o tarihe kadar herhangi bir para ya da posta almadığı belirtildi. Belgede ayrıca annesinden gelecek mektubu ve onun sağlık durumuna dair haberleri endişeyle beklediği aktarıldı. Böylece evrak, yalnızca bir askerî esaret kaydı olarak değil, savaşın aileler arasındaki iletişimi nasıl kopardığını gösteren kişisel bir tanıklık olarak da önem taşıyor.
«Bugüne kadar birçok mektup göndermeme rağmen tek bir cevap bile alamadım. Annemden gelecek mektubu ve onun sağlık durumuna ilişkin haberleri büyük bir endişeyle bekliyorum.»
Yüzbaşının kendi ifadelerini içeren bu satırlar, Sibirya’daki esaret kampından annesine ulaşmaya çalışan bir askerin bekleyişini yansıtıyor. Dr. Selahi Ertürk’ün belgeyi teslim alırken duygusal anlar yaşadığı bildirildi. Evrakın aileye verilmesiyle, Abdülkadir’in savaş yıllarında yaşadığı esaret ve yakınlarına ulaşabilmek için yürüttüğü çaba, bugün yaşayan torununa doğrudan aktarılmış oldu. Belgenin aile arşivindeki yeri ve içeriği, geçmişte yarım kalan bir haberleşme girişiminin izlerini taşıyor.
Hafıza Merkezi belgelerin izini sürüyor
Sivas Hafıza Merkezi, Balkan Savaşları ve Birinci Dünya Savaşı dönemlerine ait Kızılay Arşivi belgeleri üzerinde çalışma yürütüyor. Merkez, savaşlarda esir düşen Sivaslı askerlerin ailelerine gönderdikleri ancak çeşitli nedenlerle sahiplerine ulaşmayan mektup ve haberleşme evrakını araştırıyor. Çalışmalarda yaklaşık 180 Sivaslı askerin mektuplarına ulaşıldığı belirtildi. Bu belgeler, arşivlerdeki kayıtların yalnızca tarih araştırmaları için değil, ailelerin geçmişleriyle yeniden bağ kurabilmesi açısından da taşıdığı değeri ortaya koyuyor.
- Asker: Sivaslı Süvari Yüzbaşı Abdülkadir
- Esaret yeri: Sibirya’daki esir kampı
- Belgenin ulaştığı kişi: Torunu Dr. Selahi Ertürk
- Belgenin tarihi: Birinci Dünya Savaşı yılları
Merkezin çalışması kapsamında ailelere ulaşan her belge, savaş döneminin kişisel hikâyelerine ilişkin yeni bir kayıt niteliği taşıyor. Abdülkadir’in evrakında olduğu gibi, mektuplar ve bilgi formları askerlerin yalnızca nerede bulunduğunu değil, geride bıraktıkları yakınlarına dair kaygılarını da gösteriyor. Annesi Nisa Hanım’ın devlet makamlarına yaptığı başvurular ile yüzbaşının kamptan gönderdiği haberler, aynı dönemde birbirine ulaşamayan iki taraflı bir haberleşme çabasının izlerini bir arada sunuyor.
| Bilgi | Detay |
|---|---|
| Esir düşme yılı | 1916 |
| Esir düştüğü bölge | Erzurum’un Narman bölgesi |
| Gönderildiği yer | Sibirya |
| Aileye teslim süresi | 110 yıl |
Vali Yılmaz Şimşek’in Dr. Selahi Ertürk’e teslim ettiği belge, Sivaslı bir askerin savaş yıllarında ailesine ulaşma mücadelesini günümüze taşıdı. Yüzbaşı Abdülkadir’in annesinden haber beklediğini anlatan kayıt, aradan geçen uzun zamana rağmen aile hafızasında karşılık buldu. Sivas Hafıza Merkezi’nin arşiv taramaları sürdükçe, savaş dönemlerinde kaybolan veya sahiplerine ulaşamayan başka mektup ve belgelerin de yaşayan yakınlarıyla buluşturulması hedefleniyor.
